Geschatte leestijd: 3 minuten
Steeds weer: eerste hulp
Je kunt het niet vaak genoeg herhalen: een goede eerste verzorging zorgt ervoor dat kalveren een goede start in het leven krijgen. Daarbij draait het in de eerste plaats allemaal om de toediening van colostrum: zo snel mogelijk, zo veel mogelijk en van hoge kwaliteit. Wie hier slordig te werk gaat, zal later meer tijd moeten besteden aan de verzorging en behandeling van zijn zieke kalveren.
Toch ziek?
En dan zijn er bedrijven die hun kalveren echt goed en uiterst zorgvuldig verzorgen, maar toch ontstaan er bij sommige kalveren problemen en worden ze ziek. Vaak zit daar een heel eenvoudige reden achter: colostrum bevat veel belangrijke immunoglobulinen, maar nauwelijks sporenelementen. Deze zijn echter weer belangrijk voor allerlei lichaamsprocessen. Er moet vooral extra aandacht worden besteed aan ijzer, want een pasgeboren kalf heeft hier geen noemenswaardige reserves van.
Zo rood als bloed
De belangrijkste lichaamsvloeistof is ongetwijfeld bloed – althans bij alle gewervelde dieren. Het is voornamelijk verantwoordelijk voor de meest uiteenlopende transportprocessen: zuurstof, voedingsstoffen, stofwisselingsproducten, enzovoort. Dit gebeurt onder andere dankzij de kleurstof in het bloed, het zogenaamde hemoglobine – een ijzerhoudend eiwitcomplex. Ook schadelijke stoffen en gifstoffen worden via het bloed naar de uitscheidingsorganen getransporteerd, zodat ze geen gevaar meer kunnen vormen voor het lichaam. Daarnaast levert het bloed een belangrijke bijdrage aan de regulering van de lichaamstemperatuur.
Een sterk immuunsysteem dankzij ijzer
IJzer is van enorm belang voor het immuunsysteem. Het speelt hier een actieve rol bij de aanmaak van antistoffen en is daarmee essentieel voor de afweer tegen ziekten. Het colostrum biedt bescherming gedurende de eerste dagen; daarna moet de eigen productie van afweerstoffen op gang komen. Als dat niet het geval is, wordt het kalf ziek en dat zet op zijn beurt een neerwaartse spiraal in gang: lagere dagelijkse gewichtstoenames leiden tot prestatieverlies in het latere leven als melkkoe. Om nog maar te zwijgen van het extra werk en de eventueel ontstane dierenartskosten. Kortom: op de tweede levensdag moeten kalveren een ijzergehalte in het bloed van 20 µmol/l hebben om voldoende voorzien te zijn.
Praktijkproeven
In de literatuur wordt veel beschreven. Belangrijker is echter hoe het er in de praktijk uitziet – en dat wordt af en toe door verschillende instellingen onderzocht. Bij vrijwel alle onderzoeken komt hetzelfde naar voren: de meeste kalveren hebben een duidelijk tekort aan ijzer. De problemen die dit met zich meebrengt, worden echter vaak niet aan deze factor toegeschreven, omdat kalveren over het algemeen vatbaar zijn voor ziekten en ook de dagelijkse gewichtstoename niet bij alle kalveren even hoog is. Bloedonderzoeken, die inzicht kunnen geven in de oorzaken, worden in de praktijk zelden uitgevoerd, omdat het simpelweg te duur is. Maar bij varkens is het preventief toedienen van ijzer standaard – waarom dan niet ook bij kalveren?
Nuttige aanvullingen
Noch in het colostrum, noch in de volle melk zitten voldoende hoeveelheden ijzer voor het kalf. In een hoogwaardige melkvervanger zijn de hoeveelheden weliswaar afgestemd op de dagelijkse behoefte, maar ook dit is niet voldoende om de reserves echt aan te vullen. Daarom is het toedienen van een goed opneembaar ijzerpreparaat aan kalveren in de eerste uren zeker zinvol. Naast het immuunsysteem ondersteunt ijzer de celdeling en legt daarmee de basis voor een goede melkproductie en een gezonde uier. De investering in ijzertoediening loont dus zeker de moeite voor het verdere leven van het kalf.
