Geschatte leestijd: 5 minuten

Geen zin om te lezen? Luister dan gewoon naar het artikel.

Hittegolven vormen een uitdaging voor iedereen

Varkens zweten via hun snuit en honden via hun poten. Om af te koelen moeten ze een plek in de schaduw zoeken, bij voorkeur in de modder of op een tegel in de schaduw. Koeien kunnen ook zweten – we merken dat ze een vochtige vacht hebben, maar dat is bij lange na niet voldoende. Als de temperatuur en luchtvochtigheid hoog zijn, staan ze met open bek in de stal te hijgen, net als een hond. Tegelijkertijd nemen de voeropname, het herkauwen en de melkproductie af. Dit zijn de uiterlijke kenmerken van hittestress die ons aan het denken moeten zetten. Want in het organisme van een koe gebeurt nog veel meer.

Gevoelige dagen

In 2019 werd een studie gepubliceerd waarin gegevens van meer dan 22.000 kalvende koeien werden geanalyseerd op het voorkomen van nageboorte-retentie en andere problemen rond de geboorte. Vooral wanneer hittestress zich in de eerste 5 dagen na het kalven voordeed, namen de gezondheidsproblemen lineair toe met de THI (temperatuur-luchtvochtigheidsindex). Verdere studies naar het voorkomen en de ernst van met name baarmoederontstekingen toonden zelfs een algemeen lineair verband met de THI aan.

Geval 1: immuunsysteem

Veel bedrijven hebben dit al meegemaakt: hoge temperaturen gaan gepaard met een toename van het aantal cellen. Dit komt niet alleen door de toegenomen activiteit van de omgevingskiemen, maar ook door de negatieve invloed op het immuunsysteem. De ‘ordebewakers’ (macrofagen) van het immuunsysteem herkennen een vreemde stof en schakelen normaal gesproken de ‘SEK’ (fagocyten, leukocyten) in. Deze speciale eenheden bestrijden de ziekteverwekkers en maken ze onschadelijk. Bij hittestress is het hele team echter uitgeput. Er worden minder fagocyten geactiveerd, waardoor de ziekteverwekkers ongehinderd in weefsels en organen kunnen binnendringen.

Plaats delict: uier

De uier is vaak het eerste slachtoffer van de ziekteverwekkers. Melk is een goede voedingsbodem en het melkkanaal fungeert minstens twee keer per dag als een open tunnel voor allerlei soorten ziekteverwekkers. Bovendien komt de uier in contact met bijzonder veel ziektekiemen van verschillende oorsprong (box & melkmachine).

Geval 2: Hormonen

Hormonen (signaalstoffen) reguleren veel lichaamsfuncties. Overigens werd pas in 1901 de eerste hormoon ontdekt: adrenaline. Ze worden vanuit hun plaats van productie (bijvoorbeeld de schildklier of de eierstok) afgegeven aan het bloed en veroorzaken specifieke reacties nadat ze zich aan hun ‘doel’ hebben gebonden. Bij hittestress neemt de afgifte van alle voortplantingshormonen af, waardoor processen in de war raken. Hiertoe behoren onder andere oestrogeen, progesteron en prostaglandine.

Plaats delict: baarmoeder

Zonder de nodige sturing door ‘signaalstoffen’ (transmitters) rijpen er minder follikels, komen de bevruchte eicellen helemaal niet in de baarmoeder terecht of nestelen ze zich niet in de baarmoederwand. Zelfs wie erin geslaagd is het juiste inseminatietijdstip te herkennen bij de door de hitte traag reagerende koeien, moet dus rekening houden met een verhoogd embryoverlies. Als de invloed van de hitte tijdens de vroege dracht optreedt, heeft dat niet alleen een negatieve invloed op het moederdier. Als de temperaturen stijgen, wordt de bloedtoevoer naar het huidoppervlak geleid, zodat er meer warmte kan worden afgegeven. Hierdoor wordt de foetus slechter doorbloed. Ook al wordt een kalf geboren zonder eigen immuunsysteem, de organen die nodig zijn voor de opbouw van het latere immuunsysteem ontstaan in de eerste 60 dagen na het begin van de dracht!

Voorbeeld 3: Verband

Alsof dat nog niet genoeg is, hebben sommige hormonen ook invloed op het afweersysteem van het lichaam. Oestrogeen werkt bijvoorbeeld in op de immuuncellen door hun functie te activeren en ze aan te moedigen hun werk goed te doen. Minder oestrogeen door hittestress betekent: de immuunreactie neemt af. Het melkproductiehormoon prolactine en natuurlijk het stresshormoon cortisol, dat bij hitte in grotere hoeveelheden wordt afgegeven, hebben eveneens een remmend effect op het immuunsysteem. En daarmee zijn we weer terug bij geval 1.

Een oplossing vinden – maar hoe?

Schaduw en alle staltechnische maatregelen die bijdragen aan de koeling zijn dus zeker gerechtvaardigd. In diverse onderzoeken werden door hitte gestresste diergroepen vergeleken met „gekoelde” diergroepen en was er doorgaans een duidelijk effect waarneembaar, als het ware tot in het bloed en het weefsel. Maatregelen tegen stress kunnen ook via de voeding aan de dieren worden toegediend: door het zweten worden naast water ook meer mineralen uitgescheiden. Dit verlies moet natuurlijk worden gecompenseerd. Daarom: geef meer mineraalvoeder en houd de waterbronnen schoon. Radicaalvangers beschermen de gezondheid van de dieren, levende gisten zorgen ervoor dat de voeropname op peil blijft en dat de dieren beter met de hitte omgaan. De combinatie van verschillende maatregelen, zowel ‘uiterlijk’ als ‘innerlijk’, is zeker de beste optie om de kudde goed door de zomer te loodsen.